گواهی عدم بدهی مالیاتی موضوع ماده 186 ق.م.م

انتشار : 1405/03/04

بازنگری : 1405/03/04

مدت مطالعه : 10 دقیقه

مقدمه

یکی از مهم‌ترین منابع درآمدی دولت‌ها برای تأمین هزینه‌های عمومی جامعه و اداره امور کشور، وصول مالیات از اشخاص حقیقی و حقوقی می‌باشد. در همین راستا، نظام‌های مالیاتی در کشورهای مختلف از جمله ایران، از طریق سازمان امور مالیاتی کشور و در چارچوب قوانین و مقررات مالیاتی، سازوکارهای متعددی را برای شناسایی، وصول و تضمین دریافت مالیات پیش‌بینی کرده‌اند.

یکی از این سازوکارها، ایجاد برخی محدودیت‌ها در فرآیند ادامه فعالیت‌های اقتصادی مودیان، به‌ویژه در حوزه صدور و تمدید مجوزهای قانونی توسط مراجع ذی‌صلاح است. در واقع، قانون‌گذار با هدف افزایش ضمانت اجرای قوانین مالیاتی، دریافت مفاصاحساب‌ها و گواهی‌های مالیاتی را به عنوان پیش‌شرط انجام برخی اقدامات اقتصادی و اداری در نظر گرفته است.

در این میان، ماده ۱۸۶ قانون مالیات‌های مستقیم یکی از مهم‌ترین مواد قانونی در این زمینه محسوب می‌شود که بر اساس آن، صدور یا تمدید مجوز فعالیت‌های اقتصادی و همچنین اعطای برخی تسهیلات و خدمات، منوط به ارائه گواهی مبنی بر نداشتن بدهی مالیاتی قطعی‌شده می‌باشد. این موضوع نشان‌دهنده نقش کلیدی این ماده در ایجاد انضباط مالیاتی و تضمین وصول درآمدهای عمومی دولت است.

ماده 186 قانون مالیات های مستقیم و تبصره های آن

در باب چهارم قانون مالیات‌های مستقیم، فصل ششم تحت عنوان «وظایف اشخاص ثالث»، ماده ۱۸۶ قانون مالیات‌های مستقیم مقرر می‌دارد:

ماده ۱۸۶ – صدور یا تجدید یا تمدید کارت بازرگانی و پروانه کسب یا کار اشخاص حقیقی یا حقوقی از طرف مراجع صلاحیت‌دار منوط به ارائه گواهی از اداره امور مالیاتی ذی‌ربط مبنی بر پرداخت یا ترتیب پرداخت بدهی مالیاتی قطعی شده می‌باشد و در صورت عدم رعایت این حکم مسئولان امر نسبت به پرداخت‌ مالیات‌های مزبور با مؤدی مسئولیت تضامنی خواهند داشت.

این ماده دارای ۴ تبصره به شرح زیر است:

تبصره ۱ – اعطای تسهیلات بانکی به اشخاص حقوقی و همچنین صاحبان مشاغل از طرف بانک‌ها و سایر مؤسسات اعتباری منوط به اخذ گواهی‌های ذیل خواهد بود:

1- گواهی پرداخت یا ترتیب پرداخت بدهی مالیاتی قطعی شده.

2- گواهی اداره امور مالیاتی مربوط مبنی بر وصول نسخه‌ای از صورت‌های مالی ارائه شده به بانک‌ها و سایر مؤسسات اعتباری.

ضوابط اجرایی این تبصره توسط سازمان امور مالیاتی کشور و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین و ابلاغ خواهد شد.

تبصره ۲ – به سازمان امور مالیاتی کشور اجازه داده می‌شود مبلغی معادل یک در هزار درآمد مشمول مالیات قطعی شده صاحبان درآمد مشاغل را وصول و در حساب مخصوص در خزانه منظور نموده تا در حدود اعتبارات مصوب بودجه سالانه به تشکل‌های صنفی و مجامع حرفه‌ای که در امر تشخیص و وصول مالیات همکاری می‌نمایند پرداخت نماید. وجوه پرداختی به استناد این ماده (تبصره) از شمول مالیات و کلیه مقررات مغایر مستثنی است.

تبصره ۳ – سازمان امور مالیاتی کشور مکلف است، اسامی مدیران مؤسسات و شرکت‌هایی که بدهی مالیاتی اعم از مالیات مستقیم و مالیات بر ارزش افزوده دارند و همچنین اسامی هریک از مدیران عامل و اعضای هیأت مدیره مؤسسات و شرکت‌ها که به علت صدور اسناد (صورتحساب) مبتنی بر انجام معاملات غیر واقعی در نظام اقتصادی از جمله امور مالی و مالیاتی کشور محکومیت قطعی یافته‌اند را به همراه مشخصات آنان به اداره ثبت شرکت‌ها اعلام کند.

اداره مذکور موظف است ثبت شرکت یا مؤسسه به نام این اشخاص و همچنین ثبت عضویت آنها در هیأت مدیره آن شرکت و سایر شرکت‌ها و مؤسسات را برای بدهکاران مالیاتی منوط به تعیین تکلیف و اخذ مفاصا حساب مالیاتی از سازمان امور مالیاتی کشور کند.

در تخلف صدور اسناد (صورتحساب) مبتنی بر انجام معاملات غیر واقعی مندرج در این ماده نیز اداره ثبت شرکت‌ها موظف است از انجام ثبت شرکت یا موسسه به نام اشخاص یادشده و همچنین ثبت عضویت آنها در هیأت‌ مدیره آن شرکت و سایر شرکت‌ها و موسسات به مدت سه‌ سال خودداری کند.

تبصره ۴ – سازمان امور مالیاتی کشور مکلف است فهرست اشخاص حقوقی را که طی پنج‌ سال فاقد فعالیت تلقی می‌شوند به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور اعلام کند. سازمان مذکور مکلف است از تاریخ اعلام سازمان امور مالیاتی کشور ثبت هر گونه تغییرات در مورد این اشخاص را منوط به أخذ مفاصاحساب مالیاتی سازمان امور مالیاتی کشور کند.

فلسفه وجودی ماده 186 قانون مالیات های مستقیم

بر اساس متن ماده ۱۸۶ و تبصره‌های آن، می‌توان «فلسفه وجودی» این ماده را به‌صورت دقیق استخراج و تحلیل کرد. این ماده صرفاً یک حکم شکلی نیست، بلکه یک ابزار کنترلی و ضمانت اجرایی در نظام مالیاتی کشور است. دلایل اصلی وجود این ماده را می‌توان در چند محور زیر خلاصه کرد:

۱- تضمین وصول مالیات‌های قطعی‌شده

هدف اصلی ماده ۱۸۶ این است که دولت اطمینان حاصل کند مالیات‌های قطعی‌شده معوق نماند.

به همین دلیل، صدور یا تمدید مجوزهای مهم اقتصادی مانند کارت بازرگانی و پروانه کسب، منوط به تسویه یا تعیین تکلیف بدهی مالیاتی قطعی شده است تا فرار از پرداخت مالیات امکان‌پذیر نباشد.

۲- ایجاد اهرم فشار قانونی برای تمکین مودیان

این ماده یک ابزار غیرمستقیم برای وادار کردن مودیان به رعایت تکالیف مالیاتی است.

چون فعالیت اقتصادی بدون مجوزهای اصلی (مثل پروانه کسب یا کارت بازرگانی) عملاً ممکن نیست، قانون از این وابستگی استفاده کرده تا مودیان نسبت به پرداخت یا تعیین تکلیف بدهی‌های مالیاتی قطعی خود اقدام کنند.

۳- مشارکت سایر نهادها در اجرای قانون مالیات

در ماده ۱۸۶، مسئولیت اجرای قانون فقط بر عهده سازمان امور مالیاتی نیست، بلکه مراجع صدور مجوز، بانک‌ها، مؤسسات اعتباری و حتی اداره ثبت شرکت‌ها نیز در فرآیند کنترل مالیاتی نقش پیدا می‌کنند.

این موضوع باعث می‌شود نظام مالیاتی از حالت صرفاً اداری خارج شده و به یک شبکه نظارتی بین‌دستگاهی تبدیل شود.

۴- جلوگیری از سوءاستفاده و فعالیت‌های صوری

تبصره ۳ به‌طور خاص با هدف مقابله با معاملات غیرواقعی و شرکت‌های صوری طراحی شده است.

محدودیت در ثبت شرکت، عضویت هیأت‌مدیره و الزام به مفاصاحساب، مانع استفاده افراد بدهکار یا متخلف از ساختارهای حقوقی برای فرار مالیاتی می‌شود.

۵- کنترل ریسک اعتباری در نظام بانکی و اقتصادی

تبصره ۱ نشان می‌دهد که حتی نظام بانکی نیز در فرآیند مالیاتی وارد شده است.

اعطای تسهیلات بانکی منوط به ارائه گواهی مالیاتی شده تا منابع مالی کشور به سمت اشخاصی هدایت شود که وضعیت مالیاتی شفاف و قابل رسیدگی دارند.

۶- شناسایی و مدیریت اشخاص غیرفعال و بدهکار

تبصره ۴ نیز با هدف شفاف‌سازی وضعیت شرکت‌ها و جلوگیری از انباشت شرکت‌های راکد یا فاقد فعالیت واقعی تدوین شده است.

این موضوع به پاکسازی فضای اقتصادی و به‌روزرسانی اطلاعات ثبتی کمک می‌کند.

جمع‌بندی فلسفه ماده ۱۸۶

در یک نگاه کلی، ماده ۱۸۶ برای این ایجاد شده است که:

پرداخت مالیات قطعی‌شده تضمین شود

فرار مالیاتی از مسیرهای اداری و ثبتی مسدود گردد

مجوزهای اقتصادی به ابزار کنترل مالیاتی تبدیل شوند

و یک شبکه همکاری بین سازمان امور مالیاتی، بانک‌ها و ثبت شرکت‌ها شکل بگیرد

به عبارت ساده‌تر، این ماده یک «فیلتر ورود و ادامه فعالیت اقتصادی» است که باعث می‌شود فعالیت اقتصادی بدون تعیین تکلیف مالیاتی عملاً امکان‌پذیر نباشد.

ترتیبات اجرایی صدور گواهی موضوع ماده 186 قانون مالیات های مستقیم

سازمان امور مالیاتی کشور به منظور ایجاد وحدت رویه، تسهیل فرآیند صدور گواهی و همچنین الکترونیکی شدن فرآیند استعلام و پاسخگویی، دستورالعمل اجرایی مربوط به ماده 186 را تحت عنوان «ترتیبات اجرایی صدور گواهی موضوع ماده ۱۸۶ قانون مالیات‌های مستقیم» به شماره 200/1401/530 و به تاریخ 1401/04/18 صادر نمود .این دستورالعمل، در (8) ماده و (5) تبصره تهیه شده و از تاریخ 1401/09/01 لازم الاجرا می باشند.
این دستورالعمل در واقع نحوه عملی اجرای ماده ۱۸۶ را مشخص کرده و جزئیاتی مانند:
نحوه ثبت استعلام،
شرایط صدور گواهی،
نوع بدهی‌های مانع صدور گواهی،
مهلت پاسخگویی سازمان امور مالیاتی،
اعتبار گواهی صادره
و همچنین فرآیند الکترونیکی دریافت گواهی را تعیین می‌کند.

مقدمه دستورالعمل

در مقدمه این دستورالعمل آمده است که سازمان امور مالیاتی کشور بر اساس اختیارات حاصل از تبصره (1) ماده (219) قانون مالیات‌های مستقیم و در راستای اجرای طرح جامع مالیاتی، استفاده از فناوری اطلاعات، فرآیندهای مکانیزه و الکترونیکی کردن امور مالیاتی، اختیار تعیین ترتیبات و رویه‌های اجرایی مربوط به ثبت‌نام، ارائه اظهارنامه، پرداخت، رسیدگی، مطالبه و وصول مالیات، ثبت اعتراضات، ابلاغ اوراق مالیاتی و تعیین ادارات مالیاتی ذی‌صلاح را دارا می‌باشد. به همین منظور و با هدف تسهیل و تسریع فرآیند صدور گواهی موضوع ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم، این دستورالعمل اجرایی تدوین و ابلاغ گردیده است.

سازمان امور مالیاتی در این مقدمه تأکید می‌کند که هدف اصلی این دستورالعمل، ساده‌سازی و تسریع فرآیند صدور گواهی ماده ۱۸۶ است. در واقع، پیش از الکترونیکی شدن این فرآیند، بسیاری از مودیان برای دریافت گواهی مجبور به مراجعات حضوری متعدد به ادارات مالیاتی بودند که باعث طولانی شدن روند دریافت مجوزهای کسب، کارت بازرگانی یا تسهیلات بانکی می‌شد.

ماده 1 دستورالعمل ترتیبات اجرایی صدور گواهی موضوع ماده 186 قانون مالیات های مستقیم

در این ماده، دستورالعمل به تشریح برخی اصطلاحات و تعاریف مهم پرداخته است که آشنایی با آن‌ها برای درک صحیح فرآیند صدور گواهی موضوع ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم ضروری می‌باشد. مهم‌ترین این تعاریف عبارت‌اند از:

• مراجع قانونی:
  اتاق‌های بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی، اتاق‌های تعاون، اتاق‌های اصناف و سایر مراجع دارای صلاحیت قانونی که مسئول صدور، تمدید یا تجدید کارت بازرگانی، پروانه کسب یا مجوز فعالیت اشخاص حقیقی و حقوقی می‌باشند.
• استعلام:
  درخواست رسمی مراجع قانونی ذی‌صلاح از اداره امور مالیاتی مربوط، جهت بررسی وضعیت بدهی مالیاتی مودی و صدور گواهی موضوع ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم.
• دفتر امور مودیان:
  منظور دفتر امور مودیان و خدمات مالیاتی معاونت درآمدهای مالیاتی سازمان امور مالیاتی کشور است که بخشی از وظایف مربوط به سیاست‌گذاری، نظارت و اجرای فرآیندهای مرتبط با مودیان را بر عهده دارد.
• بدهی مالیاتی:
  یکی از مهم‌ترین تعاریف این دستورالعمل، مفهوم بدهی مالیاتی است. مطابق این ماده، بدهی مالیاتی صرفاً محدود به اصل مالیات نبوده و شامل مالیات قطعی‌شده، عوارض، جرائم مالیاتی و سایر بدهی‌های مرتبط با قوانین مالیاتی از جمله مالیات‌های مستقیم و مالیات بر ارزش افزوده نیز می‌شود. بنابراین، وجود هرگونه بدهی قطعی مالیاتی می‌تواند مانع صدور گواهی موضوع ماده 186 گردد.

ماده 2 دستورالعمل ترتیبات اجرایی صدور گواهی موضوع ماده 186 قانون مالیات های مستقیم

تعیین قواعد و مقررات صدور گواهی

در این ماده، مسئولیت تدوین مقررات، نظارت بر سامانه و فرآیند اجرایی صدور گواهی بر عهده دفتر امور مودیان و معاونت فناوری اطلاعات سازمان امور مالیاتی قرار گرفته است.

اهمیت این ماده در آن است که نشان می‌دهد فرآیند صدور گواهی ماده ۱۸۶ کاملاً سیستمی و متمرکز شده و وابستگی آن به مکاتبات سنتی و کاغذی کاهش یافته است. این موضوع باعث:

کاهش مراجعات حضوری، کاهش اعمال سلیقه، و افزایش سرعت پاسخگویی در فرآیند صدور گواهی مالیاتی شده است.

ماده 3 دستورالعمل ترتیبات اجرایی صدور گواهی موضوع ماده 186 قانون مالیات های مستقیم

پیش‌شرط دریافت گواهی ماده ۱۸۶

مطابق این ماده:

دریافت استعلام و صدور گواهی مالیاتی برای تمام اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل، منوط به داشتن/تشکیل پرونده فعال در نظام مالیاتی است . همچنین ثبت‌نام مالیاتی اشخاص حقیقی متقاضی کارت بازرگانی باید با عنوان «بازرگان» انجام شده باشد.

این ماده یکی از مهم‌ترین بخش‌های دستورالعمل است؛ زیرا سازمان امور مالیاتی اعلام کرده است که بدون تشکیل پرونده فعال مالیاتی، اصولاً امکان صدور گواهی ماده ۱۸۶ وجود ندارد.

به عبارت ساده: اگر شخصی پرونده مالیاتی نداشته باشد یا ثبت‌نام مالیاتی خود را تکمیل نکرده باشد، حتی در صورت نداشتن بدهی مالیاتی نیز امکان دریافت گواهی را نخواهد داشت.

ماده 4 دستورالعمل ترتیبات اجرایی صدور گواهی موضوع ماده 186 قانون مالیات های مستقیم

روش دریافت استعلام

در این ماده تأکید شده است که تمام فرآیند استعلام و پاسخگویی باید صرفاً به صورت الکترونیکی انجام شود و استعلام غیرالکترونیکی فاقد اعتبار است.

بر اساس این ماده:

اتاق بازرگانی، اتاق اصناف، بانک‌ها، و سایر مراجع صادرکننده مجوز باید استعلام ماده ۱۸۶ را صرفاً از طریق سامانه‌های الکترونیکی سازمان امور مالیاتی انجام دهند.

همچنین مودی نیز می‌تواند از طریق پنجره واحد مالیاتی به آدرس my.tax.gov.ir وضعیت گواهی خود را مشاهده کند. همزمان با صدور پاسخ استعلام (اعم از صدور گواهی یا اعلام عدم امکان صدور گواهی) مراتب از طریق پیامک به مودی اطلاع رسانی و اطلاعات پاسخ صادره بر روی پنجره واحد برای مودی و نیز برای مرجع ذیربط بارگذاری می شود. به علاوه امکان اصالت سنجی پاسخ استعلام برای مرجع ذیربط فراهم می باشد.

این موضوع باعث شفافیت بیشتر و جلوگیری از جعل یا سوءاستفاده از گواهی‌های مالیاتی شده است.

ماده 5 دستورالعمل ترتیبات اجرایی صدور گواهی موضوع ماده 186 قانون مالیات های مستقیم

این ماده مهم‌ترین بخش دستورالعمل محسوب می‌شود؛ زیرا مشخص می‌کند چه بدهی‌هایی مانع صدور گواهی مالیاتی خواهند بود.

در این ماده متقاضیان گواهی عدم بدهی موضوضع ماده 186 را به سه دسته تقسیم بندی کرده است :

1 – اشخاص حقوقی

2 – صاحبان مشاغل

3- مشارکت های مدنی

که هر کدام قواعد خاصی را در این باب دارند :

1 – در مورد اشخاص حقوقی:

تمامی بدهی مالیاتی قطعی شناسایی شده در سامانه های عملکردی یا وصول و اجرا، مربوط به پرونده مالیاتی شخص حقوقی شامل بدهی های مربوط به مالیات بر درآمد، مالیات بر ارزش افزوده، مالیات های تکلیفی و حقوق، مالیات حق تمبر و جرائم مالیاتی متعلقه مقرر در قوانین و مقررات مربوط جهت صدور گواهی مالیاتی باید وصول گردد.

2 – در مورد صاحبان مشاغل:

سازمان امور مالیاتی کشور در بخشنامه اصلاحیه دستورالعمل اجرایی ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم به شماره 200/1405/19 مورخ 1405/03/02، فرآیند اخذ گواهی موضوع ماده 186 را برای صاحبان مشاغل شفاف‌تر و تا حدودی ساده‌سازی نموده است. در این اصلاحیه، نحوه بررسی بدهی‌های مالیاتی صاحبان مشاغل به تفکیک نوع بدهی و سامانه‌های مالیاتی مشخص شده که در ادامه متن به‌روزرسانی‌شده آن را به همراه توضیحات کاربردی بررسی می‌کنیم.

بر اساس این اصلاحیه، بدهی‌های مالیاتی صاحبان مشاغل به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

1- بدهی‌های شناسایی‌شده در سامانه‌های عملکردی

2- بدهی‌های شناسایی‌شده در سامانه وصول و اجرا

مطابق متن دستورالعمل:

«بدهی های مالیاتی در منبع مالیات بر درآمد مشاغل، مالیات بر ارزش افزوده و حسب مورد، مالیات های تکلیفی، حقوق و نیز جرائم مالیاتی متعلقه مقرر در قوانین و مقررات مربوط، به تفکیک بدهی های شناسایی شده در سامانه های عملکردی و سامانه وصول و اجرا به ترتیب زیر می بایست وصول گردد:

1-2- در مورد بدهی‌های شناسایی شده در سامانه های عملکردی: صرفا بدهی های مالیاتی مربوط به واحد کسبی مورد استعلام، ملاک عمل می باشد.

2-2- در مورد بدهی‌های شناسایی شده در سامانه وصول و اجرا یا بخش وصول و اجرای سامانه سنیم: تمامی بدهی‌های شناسایی‌شده فارغ از فعالیت کسبی به استثناء مالیات قطعی‌شده مربوط به املاک و خودروهای گران‌ قیمت (موضوع احکام قوانین بودجه سنواتی)، ملاک عمل می‌باشد.»

این اصلاحیه یک نکته بسیار مهم برای صاحبان مشاغل دارد؛ آن هم تفکیک نحوه بررسی بدهی‌ها در زمان صدور گواهی ماده 186 است.

در بدهی‌های ثبت‌شده در «سامانه‌های عملکردی»، فقط بدهی مرتبط با همان واحد صنفی یا فعالیتی که برای آن درخواست گواهی شده بررسی می‌شود.

برای مثال، اگر شخصی دارای چند فعالیت یا چند پرونده مالیاتی باشد، در این بخش صرفاً بدهی همان کسب‌وکار مورد استعلام ملاک خواهد بود.

اما در بدهی‌های ثبت‌شده در «سامانه وصول و اجرا»، موضوع متفاوت است. در این حالت، تمامی بدهی‌های قطعی و اجرایی مودی در سازمان امور مالیاتی بررسی می‌شود؛ حتی اگر آن بدهی ارتباطی به واحد کسبی مورد استعلام نداشته باشد. البته مالیات قطعی‌شده مربوط به املاک و خودروهای گران‌قیمت از این موضوع مستثنی شده است.

در واقع، این اصلاحیه باعث شده است فرآیند بررسی بدهی‌های صاحبان مشاغل دقیق‌تر و تفکیک‌شده‌تر انجام شود و در برخی موارد، دریافت گواهی ماده 186 برای مودیانی که صرفاً در سایر فعالیت‌های خود بدهی غیرمرتبط دارند، آسان‌تر گردد.

3 – در مورد مشارکت های مدنی :

سازمان امور مالیاتی کشور در همین بخشنامه اصلاحی، برای مشارکت‌های مدنی نیز شرایط و تسهیلات مشخصی را در نظر گرفته است. منظور از مشارکت مدنی در اینجا، اشخاص حقیقی هستند که به صورت شراکتی یک کسب‌وکار یا واحد صنفی را اداره می‌کنند و دارای پرونده مالیاتی مشترک می‌باشند.

مطابق متن دستورالعمل:

«در مشارکت‌های مدنی بدهی های مالیاتی مذکور در بند (2) این ماده برای تمامی شرکا مربوط به واحد کسبی مورد استعلام باید ملاک عمل قرار گیرد.»

بر اساس این اصلاحیه، در زمان بررسی وضعیت مالیاتی برای صدور گواهی ماده 186، بدهی‌های مرتبط با همان واحد کسبی مشترک تمامی شرکا مورد بررسی قرار می‌گیرد. به عبارت دیگر، اگر یک واحد صنفی یا کسب‌وکار به صورت مشارکتی اداره شود، سازمان امور مالیاتی وضعیت بدهی مالیاتی تمام شرکای آن واحد را در ارتباط با همان فعالیت اقتصادی بررسی می‌کند.

نکته مهم این است که در این بخش، تمرکز سازمان بر بدهی‌های مرتبط با «همان واحد کسبی مورد استعلام» است و این موضوع تا حدودی باعث جلوگیری از سخت‌گیری‌های غیرمرتبط نسبت به سایر فعالیت‌های شرکا می‌شود. در نتیجه، اصلاحیه جدید تلاش کرده است فرآیند دریافت گواهی ماده 186 را برای مشارکت‌های مدنی شفاف‌تر و منظم‌تر نماید.

تبصره های ماده 5 دستورالعمل :

تبصره‌های ماده ۵ دستورالعمل اجرایی ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم، از مهم‌ترین بخش‌های این دستورالعمل محسوب می‌شوند؛ زیرا قانون‌گذار در این تبصره‌ها تلاش کرده است برخی ابهامات و مشکلات عملی مودیان در فرآیند دریافت گواهی مالیاتی را برطرف نماید. این تبصره‌ها عمدتاً به موضوع مسئولیت بدهی اشخاص ثالث، پرونده‌های دارای اعتراض و همچنین امکان دریافت گواهی با ارائه تضمین می‌پردازند.

تبصره  1

بدهی‌های مالیاتی اشخاص ثالث در محلی که متقاضی به نشانی آن، درخواست صدور گواهی مالیاتی نموده است (جز در صورت وجود تعهد و مسئولیت قانونی برای متقاضی، بر اساس مقررات ماده 182 ق.م.م یا قسمت اخیر ماده 22 ق.م.ا) مانع صدور گواهی مالیاتی برای متقاضی نیست

به زبان ساده تر :  بر اساس این تبصره، اگر در ملکی که متقاضی برای آن درخواست صدور گواهی ماده 186 داده است، شخص دیگری دارای بدهی مالیاتی باشد، این بدهی اصولاً مانع صدور گواهی برای متقاضی نخواهد بود.

برای مثال: ممکن است یک واحد تجاری قبلاً در اختیار شخص دیگری بوده و آن شخص بدهی مالیاتی داشته باشد. در این حالت، صرف وجود بدهی مالیاتی مالک یا مستأجر قبلی، نباید مانع صدور گواهی برای متقاضی جدید شود؛ مگر اینکه طبق قانون، متقاضی نسبت به آن بدهی دارای مسئولیت تضامنی یا تعهد قانونی باشد.

این تبصره در عمل از ایجاد مشکلات غیرمنصفانه برای مودیان جدید جلوگیری می‌کند و یکی از تسهیلات مهم دستورالعمل محسوب می‌شود.

تبصره  2

در مواردی که مودی از رأی قطعی هیأت حل اختلاف مالیاتی به شورای عالی مالیاتی یا دیوان عدالت اداری شکایت نماید چنانچه رای مورد شکایت، از طرف این مراجع، نقض شده باشد، بدهی مالیاتی تا زمان صدور رأی هیأت موضوع ماده (257) ق.م.م (هیات هم عرض) قطعی نبوده و مانع صدور گواهی مالیاتی نخواهد بود.

به زبان ساده تر :   این تبصره مربوط به پرونده‌هایی است که مودی نسبت به رأی مالیاتی اعتراض کرده و موفق به نقض رأی در: شورای عالی مالیاتی یا دیوان عدالت اداری شده است.

در این شرایط، تا زمانی که هیأت هم‌عرض مجدداً به پرونده رسیدگی و رأی جدید صادر نکرده باشد، بدهی مالیاتی قطعی تلقی نمی‌شود و سازمان امور مالیاتی نمی‌تواند به استناد آن از صدور گواهی ماده 186 جلوگیری کند.

این موضوع اهمیت بسیار زیادی برای شرکت‌ها و فعالان اقتصادی دارد؛ زیرا مانع از آن می‌شود که صرف وجود یک پرونده در حال رسیدگی، فعالیت اقتصادی یا تمدید مجوزهای قانونی مودی متوقف شود.

تبصره  3

چنانچه مالیات به قطعیت رسیده باشد، لیکن پرونده در شورای عالی مالیاتی در دست رسیدگی باشد، چنانچه مودی به میزان مالیات مورد رأی‌ وجه نقد یا تضمین بانکی بسپرد و یا وثیقة ملکی معرفی کند یا ضامن معتبر که اعتبار ضامن مورد قبول اداره امور مالیاتی باشد، معرفی نماید (رعایت مقررات ماده 259 ق.م.م) صدور گواهی مالیاتی بلامانع است.

به زبان ساده تر :  در این تبصره، قانون‌گذار حتی برای پرونده‌هایی که مالیات آن‌ها قطعی شده نیز راهکار در نظر گرفته است. بر اساس این حکم، اگرچه بدهی مالیاتی قطعی شده است، اما چنانچه پرونده همچنان در شورای عالی مالیاتی در حال رسیدگی باشد، مودی می‌تواند با:

پرداخت وجه نقد، ارائه ضمانت‌نامه بانکی، معرفی وثیقه ملکی، یا معرفی ضامن معتبر نسبت به اخذ گواهی ماده 186 اقدام نماید.

در واقع، سازمان امور مالیاتی در این شرایط دریافت تضمین را به جای وصول کامل بدهی می‌پذیرد تا فعالیت اقتصادی مودی متوقف نشود.

این تبصره یکی از مهم‌ترین تسهیلات پیش‌بینی‌شده در دستورالعمل اجرایی ماده 186 محسوب می‌شود؛ زیرا به مودیان اجازه می‌دهد همزمان با پیگیری اعتراضات مالیاتی خود، امور تجاری و اقتصادی‌شان را نیز ادامه دهند.

ماده 6 دستورالعمل ترتیبات اجرایی صدور گواهی موضوع ماده 186 قانون مالیات های مستقیم

ماده ۶ دستورالعمل اجرایی ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم، یکی از مهم‌ترین بخش‌های این دستورالعمل محسوب می‌شود؛ زیرا فرآیند بررسی استعلام، نحوه اطلاع‌رسانی بدهی مالیاتی به مودی و همچنین مهلت‌های قانونی پاسخگویی سازمان امور مالیاتی را مشخص کرده است.

صدور یا عدم صدور گواهی موضوع ماده 186

بر اساس این ماده، پس از آنکه استعلام توسط مراجع قانونی مانند اتاق بازرگانی، اتاق اصناف، بانک‌ها یا سایر مراجع ذی‌صلاح در سامانه ثبت شود، وضعیت بدهی مالیاتی مودی به صورت کاملاً سیستمی بررسی خواهد شد.

اگر هیچ بدهی مالیاتی قطعی برای مودی شناسایی نشود، گواهی مالیاتی به صورت خودکار و سیستمی صادر شده و برای مرجع استعلام‌کننده ارسال می‌شود.

اما در صورتی که بدهی مالیاتی برای مودی وجود داشته باشد، سازمان امور مالیاتی به صورت همزمان چند اقدام انجام می‌دهد:

مراتب بدهی به مرجع استعلام‌کننده اعلام می‌شود.

از طریق پیامک، وجود بدهی به مودی اطلاع‌رسانی می‌گردد.

جزئیات بدهی شامل سال عملکرد، نوع مالیات و مبلغ بدهی در پنجره واحد مالیاتی بارگذاری می‌شود.

مهلت ۱۰ روزه برای پرداخت یا تعیین تکلیف بدهی

یکی از نکات بسیار مهم این ماده، تعیین مهلت قانونی برای مودی است. مطابق دستورالعمل، مودی پس از اعلام بدهی مالیاتی، ۱۰ روز فرصت دارد تا:

بدهی مالیاتی را پرداخت کند،

نسبت به ترتیب پرداخت بدهی اقدام نماید،

یا مدارک پرداخت‌های قبلی که در سامانه ثبت نشده است را ارائه کند.

پس از اقدام مودی، سازمان امور مالیاتی حداکثر ظرف ۳ روز کاری موظف است بررسی لازم را انجام داده و در صورت رفع مانع، گواهی ماده 186 را صادر نماید.

عدم اقدام مودی و رد درخواست گواهی

در صورتی که مودی ظرف مهلت ۱۰ روزه هیچ اقدامی برای پرداخت یا تعیین تکلیف بدهی انجام ندهد، سازمان امور مالیاتی به صورت سیستمی «عدم امکان صدور گواهی مالیاتی» را به مرجع استعلام‌کننده اعلام می‌کند. در این پاسخ، میزان بدهی مالیاتی مودی نیز درج خواهد شد.

اطلاع‌رسانی الکترونیکی و شفافیت فرآیند

یکی از نکات مثبت این ماده، الکترونیکی شدن کامل فرآیند اطلاع‌رسانی است. مطابق دستورالعمل، تمامی مراحل:

اعلام بدهی،صدور گواهی، یا اعلام عدم امکان صدور گواهی از طریق پیامک و همچنین پنجره واحد خدمات مالیاتی به مودی اطلاع داده می‌شود. این موضوع باعث افزایش شفافیت، کاهش مراجعات حضوری و تسریع فرآیند صدور گواهی ماده 186 شده است.

تبصره ماده ۶

در تبصره این ماده نیز تصریح شده است که اگر در سایر قوانین و مقررات، مهلت کوتاه‌تری برای پاسخ به استعلام‌ها تعیین شده باشد، همان مواعد قانونی ملاک عمل خواهد بود. به عبارت دیگر، سازمان امور مالیاتی موظف است در برخی موارد خاص، حتی سریع‌تر از مهلت‌های مقرر در این دستورالعمل پاسخ استعلام را ارائه کند.

ماده 7 دستورالعمل ترتیبات اجرایی صدور گواهی موضوع ماده 186 قانون مالیات های مستقیم

در ماده ۷ دستورالعمل اجرایی ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم، مدت اعتبار و حدود استفاده از گواهی مالیاتی مشخص شده است. مطابق این ماده:

«گواهی مالیاتی صادره در اجرای این دستورالعمل، به مدت سه ماه از تاریخ صدور دارای اعتبار بوده و صرفا برای مراجع قانونی استعلام کننده قابل استناد می باشد. این گواهی، مفاصاحساب مالیاتی محسوب نمی شود.»

توضیح ساده و کاربردی

بر اساس این ماده، گواهی موضوع ماده 186 دارای اعتبار دائمی نیست و صرفاً تا سه ماه پس از تاریخ صدور معتبر خواهد بود. بنابراین اگر مودی در این بازه زمانی از گواهی استفاده نکند، برای انجام اموری مانند:

تمدید پروانه کسب، دریافت یا تمدید کارت بازرگانی، اخذ تسهیلات بانکی، یا سایر مجوزهای قانونی ممکن است نیاز به دریافت گواهی جدید داشته باشد.

نکته بسیار مهم دیگر در این ماده، تفاوت میان «گواهی ماده 186» و «مفاصاحساب مالیاتی» است. بسیاری از مودیان این دو مفهوم را یکسان تصور می‌کنند، در حالی که از نظر قانونی تفاوت مهمی میان آن‌ها وجود دارد.

گواهی ماده 186 صرفاً به این معناست که در زمان صدور گواهی، مانعی بابت بدهی مالیاتی قطعی‌شده برای انجام موضوع مورد استعلام وجود نداشته است؛ اما این گواهی به منزله تسویه کامل کلیه تعهدات مالیاتی مودی یا مفاصاحساب قطعی مالیاتی محسوب نمی‌شود.

در مقابل، مفاصاحساب مالیاتی موضوع ماده 235 قانون مالیات‌های مستقیم سندی است که پس از پرداخت کامل بدهی مالیاتی قطعی‌شده صادر می‌شود. مطابق ماده 235 قانون مالیات‌های مستقیم:

«اداره امور مالیاتی مکلف است نسبت به مودیانی که بدهی مالیاتی قطعی خود را پرداخت نموده‌اند حداکثر ظرف پنج‌ روز از تاریخ وصول تقاضای مودی مفاصاحساب مالیاتی تهیه و به مودی تسلیم کند.»

بنابراین، مفاصاحساب مالیاتی بیانگر تسویه بدهی قطعی مالیاتی در موضوع موردنظر است، در حالی که گواهی ماده 186 صرفاً یک مجوز یا تأییدیه جهت انجام برخی امور اداری و اقتصادی محسوب می‌شود و لزوماً به معنای تسویه کامل کلیه پرونده‌های مالیاتی مودی نخواهد بود.

نتیجه‌گیری

در مجموع، گواهی موضوع ماده ۱۸۶ قانون مالیات‌های مستقیم ابزاری کنترلی و نظارتی برای اطمینان از تعیین تکلیف بدهی‌های مالیاتی در فرآیند صدور و تمدید مجوزهای اقتصادی است.

دستورالعمل اجرایی آن با سیستمی‌سازی فرآیندها، مهلت‌بندی مشخص و تعریف دقیق بدهی‌ها، مسیر دریافت گواهی را شفاف‌تر و سریع‌تر کرده است.

در نتیجه، این گواهی نقش مهمی در ارتباط میان نظام مالیاتی، مراجع صدور مجوز و فعالان اقتصادی در چارچوب شفافیت مالی دارد.

سوالات متداول

1- گواهی موضوع ماده ۱۸۶ قانون مالیات‌های مستقیم چیست؟

گواهی ماده ۱۸۶ تأییدی از سازمان امور مالیاتی است که نشان می‌دهد مودی بدهی مالیاتی قطعی‌شده‌ای ندارد یا بدهی خود را پرداخت یا تعیین تکلیف کرده است و برای صدور یا تمدید مجوزهای اقتصادی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

2- آیا وجود هر نوع بدهی مالیاتی مانع صدور گواهی ماده ۱۸۶ می‌شود؟

بله، در صورتی که بدهی مالیاتی قطعی‌شده وجود داشته باشد، اصل بر عدم صدور گواهی است؛ مگر در مواردی که طبق دستورالعمل امکان پرداخت، ترتیب پرداخت یا ارائه تضمین وجود داشته باشد.

3- تفاوت گواهی ماده ۱۸۶ با مفاصاحساب مالیاتی چیست؟

گواهی ماده ۱۸۶ صرفاً مجوز عدم وجود مانع مالیاتی برای انجام امور اداری است، اما مفاصاحساب مالیاتی (موضوع ماده ۲۳۵) نشان‌دهنده تسویه کامل بدهی مالیاتی قطعی‌شده است.

4- اعتبار گواهی ماده ۱۸۶ چقدر است؟

این گواهی از تاریخ صدور به مدت سه ماه اعتبار دارد و صرفاً برای مرجع استعلام‌کننده قابل استفاده است.

5- اگر مودی پس از اعلام بدهی اقدامی انجام ندهد چه می‌شود؟

در صورتی که مودی ظرف ۱۰ روز نسبت به پرداخت یا تعیین تکلیف بدهی اقدام نکند، سازمان امور مالیاتی به صورت سیستمی عدم امکان صدور گواهی را به مرجع قانونی اعلام خواهد کرد.

با ما در تماس باشید

اگر برای دریافت گواهی موضوع ماده ۱۸۶ قانون مالیات‌های مستقیم با مشکل مواجه شده‌اید یا قصد دارید بدون اتلاف وقت و در کوتاه‌ترین زمان ممکن نسبت به اخذ این گواهی اقدام کنید، تیم تخصصی حساب‌نما آماده همراهی شماست. کارشناسان ما با بررسی وضعیت پرونده مالیاتی، بدهی‌ها، مغایرت‌های احتمالی و فرآیندهای سامانه مالیاتی، امور مربوط به دریافت گواهی ماده 186 را به صورت تخصصی پیگیری می‌کنند تا فرآیند صدور یا تمدید مجوزهای کسب‌وکار شما با مشکل مواجه نشود.

کافیست فرم زیر را تکمیل نمایید تا همیاران مالی شما در اولین فرصت با شما تماس گرفته و راهنمایی‌های لازم را ارائه کنند.